Home Over mij Instrument Muziek Bands Lessen Foto's Links Contact Humor

Ierse folk

Introductie
De muziek van de Ieren is ontstaan uit een lange traditie van samen in de Public Houses (kortweg ‘pubs’, oftewel, kroegen) muziek maken. Dit soort gewoonten hebben altijd overal in Europa (en waarschijnlijk ook wel elders op de wereld) bestaan. Echter, de Ieren zijn er het meest beroemd mee geworden, met hun ‘sessies’ in de plaatselijke kroegen. Wat een sessie nu precies is, waarom nu juist de Ieren zo vasthouden aan hun muziek en wat die muziek eigenlijk inhoudt, is op deze website te lezen, te horen en te zien. Dit onderdeel van de site gaat in op de geschiedenis van Ierse muziek en op enkele ontwikkelingen binnen de Ierse en Schotse muzikale traditie.

Geschiedenis
Zoals in de introductie genoemd, ontstond de Ierse muziek in woonkamers, keukens en pubs. De muziek had een belangrijke betekenis voor de Ieren. Ze zijn eeuwen lang onderdrukt geweest door de Engelsen en hielden hierdoor, om hun identiteit te behouden, erg vast aan hun tradities. Het is altijd een volk geweest dat zich daardoor erg één voelde, met een gezamenlijke taal (het Ierse Gaelic), een rijke historie en een zeer rijke cultuur (met als hoogtepunt toch wel de muziek).

Ierse muziek werd, in de tijd dat de Ieren het door de onderdrukking erg zwaar hadden (met name in de tijd van de ‘Irish Potato Famine’ (hongersnood) tussen 1845 en 1852), vaak gespeeld op een zo goedkoop mogelijke manier. De mensen hadden vaak geen geld om een instrument te kopen. Sommigen hadden een Tin Whistle (een traditioneel Iers fluitje), een bodhrán (een traditionele trommel, gemaakt van een houten ring met daarover een geitenhuid gespannen) of ‘spoons’ (lepels, gebruikt als percussie-instrument). Ook werd er vaak gebruik gemaakt van ‘lilten’, oftewel het ‘zingen’ van de tune (een Ierse vorm van ‘scat singing’ zoals ze dat in de Jazz ook wel doen). Met de mond maakten mensen het geluid van een instrument na en zo werd de tune gezongen (zo zijn er mensen die perfect een banjo kunnen imiteren). Klik hier voor een voorbeeld.

Van halverwege de 19e tot aan het begin van de 20e eeuw, emigreerden er heel veel Ieren naar Amerika (op een gegeven moment woonden er zelfs meer Ieren, of directe afstammelingen daarvan, in Amerika dan in Ierland). Ook daar ging men verder met het maken van de Ierse muziek en hier werden ook de eerste opnames gemaakt. Eigenlijk is dit vergelijkbaar met de manier waarop de Joodse klezmer zich heeft verspreid. Opnames die in Amerika werden gemaakt, kwamen vervolgens weer in het land van herkomst terecht, en beïnvloedden elkaar. Op deze manier zijn instrumenten zoals de piano (vanaf begin 1900) en de gitaar (vanaf ±1950), die eerder niet in de Ierse muziek waren te vinden, opgenomen in de Ierse muziek.

Er is een tijd geweest dat Ierse muziek niet meer zo populair was. Dit kan meerdere oorzaken hebben gehad. Zo was er de opkomst van jongerenculturen vanaf de jaren '60 van de vorige eeuw. Ook de Ierse jeugd ging zich afzetten tegen hun ouders en het 'establishment'. De traditionele volksmuziek was natuurlijk oubollig en ouderwets. Bovendien kwam de popmuziek op en traditionele muziek werd hierdoor zwaar beconcurreerd. Echter, het mooie van volksmuziek is dat het gemaakt is om te overleven. Het kan zich aanpassen aan de tijd en zo gebeurde het ook met de Ierse muziek. Dit met behulp van verschillende bands, waarvan sommigen kunnen worden gezien als conservators van de traditionele muziek, en anderen als de vernieuwers van deze muziek. Hieronder beschrijf ik enkele van deze 'conservators' en 'vernieuwers'.

Bands: conservators, vernieuwers en verspreiders
Een band die kan worden gezien als conservator is The Dubliners. Bijna iedereen zal wel eens hebben gehoord van deze band. Deze band richt zich met name op het levend houden van de gezongen Ierse volksmuziek. Er worden wel eens tunes gespeeld, maar niet zoveel. Veel mensen krijgen een licht 'Frans Bauer'-gevoel bij het horen van The Dubliners, maar naar mijn mening zijn ze toch veel échter. Zo maken ze meer gebruik van een bestaande traditie en van echte instrumenten, wat ik altijd erg belangrijk vind. Vandaar dat ze ook zo populair zijn bij grote groepen mensen over de hele wereld. Hierdoor hebben ze de Ierse muziek levend gehouden én wereldwijd op de kaart gezet.

Dé andere 'conservator' is de band The Chieftains. In tegenstelling tot The Dubliners, richt deze band zich juist meer op de tunes dan op de songs. Wat deze band een conservator maakt, is dat ze gebruik maakt van de meest traditionele instrumenten en van de meest traditionele tunes, met name in hun beginperiode. Harp, uilleann pipes, viool, houten dwarsfluit, tin whistle en bodhrán, behoren tot het standaard instrumentarium van deze band. Geen gitaar bijvoorbeeld, die pas veel later in de Ierse muziek wordt opgenomen. Wat The Chieftains ook interessant maakt is het globaliseren van de Ierse muziek. Hun latere CD's zijn opgenomen in combinatie met folkbands van overal ter wereld, zoals China, Zuid- en Noord-Amerika en Frankrijk. Dit maakt hen dus ook verspreider en vernieuwer. Wat mij betreft is dit één van de meest veelzijdige en actieve bands (actief sinds 1962, met meer dan 35 CD's).

Tot slot zijn er nog een aantal bands die de Ierse muziek met name in Ierland zelf weer tot leven hebben gebracht en hebben vernieuwd. Hier zijn er een behoorlijk aantal van en ik zal er daarom maar een paar noemen: Planxty, Bothy Band, De Dannan, Altan en Lúnasa. Met name nieuwe akkoord-instrumenten zoals de bouzouki (overgewaaid uit Griekenland) en de gitaar (overgewaaid uit Amerika). Hier werd de muziek van deze bands voller, swingender en interessanter om naar te luisteren van. Deze bands bestonden of bestaan uit een aantal grootheden uit de Ierse muziek die elders op deze website beschreven zullen worden (zie hiervoor de sectie over verschillende instrumenten binnen de tradionele Ierse muziek).


Schotse folk

Ik heb te weinig verstand van de Schotse traditie om hier lang over uit te wijden. Wat ik wel weet is dat, door contacten tussen Schotland en Ierland, veel wat voor de Ierse traditie geldt, ook voor de Schotse geldt. In de muziek zitten wel een paar duidelijke verschillen, maar hierover valt meer te lezen onder de sectie "Muzikale info over Ierse en Schotse folk: alles over tunes." Toch wil ik hier één groot verschil even belichten, omdat het ook met het gebruik van de piano-accordeon te maken heeft. Een belangrijk deel van de Schotse traditionele muziek, draait om de Great Highland Pipes, of wat de meeste Nederlanders verstaan onder 'Schotse doedelzak'.

De Ieren maken ook gebruik van doedelzakken (de zogenaame 'uilleann pipes'), maar dit zijn eigenlijk totaal verschillende instrumenten, zowel qua klank, manier van spelen en functie. Zo zijn uilleann pipes een stuk zachter en subtieler, gebruikt men niet de mond om lucht in de zak te blazen maar een blaasbalg onder de elleboog ('uilleann' betekent elleboog in het Iers Gaelic), en heeft dit instrument als primaire functie (in een kroeg) muziek maken. De Great Highland Pipes daarentegen is hard en gemaakt voor buiten, want het had primair een militaire functie. Zoals de trompet in de rest van Europa werd gebruikt om orders voor het leger rond te schallen, gebruikten de Schotten hier de doedelzak voor. Bovendien werd dit instrument samen met de trommels gebruikt om de vijand angst in te boezemen. Door het harde geluid, wat ook nog eens werd versterkt door de echo's in de bergen en dalen van Schotland, klonk het als een enorm leger dat optrok.

Tegenwoordig heeft de Great Highland Pipes nog slechts een traditionele functie in het leger. Het wordt nu als een echt muziekinstrument gebruikt, in pipebands over de hele wereld. Het nadeel van zo'n instrument is echter, dat er vanwege het volume niet met goed fatsoen binnen mee te spelen valt, of in combinatie met andere instrumenten. Een Schotse doedelzak speelt dan ook vaak alleen samen met andere van zijn soort. Toch zijn er ook uitzonderingen. Zo hebben sommige Schotse bands, waar de Tannahill Weavers een goed voorbeeld van zijn, wel een Highland Pipes in hun bezetting opgenomen. Ze zijn hierdoor wel genoodzaakt altijd versterkt te spelen, om de doedelzak in balans te brengen met de overige instrumenten (gitaar, fluit, fiddle en zang).

Wat een aantal andere Schotse bands heeft gedaan, is de Highland Pipes min over meer vervangen door de piano-accordeon. Dit instrument is namelijk nog steeds duidelijk aanwezig en kan de muziek behoorlijk 'body' geven, maar is toch een stuk subtieler dan de Highland Pipes. Een band die dit heeft gedaan is bijvoorbeeld Silly Wizard, die met Phil Cunningham, een fenomeen op de piano-accordeon, heel wat goede CD's heeft gemaakt. Inmiddels bestaat deze band niet meer, maar het is zeker de moeite waard er eens iets over op te zoeken. Hier een link naar hun wikipedia-site.



<<< TERUG naar MENU

Traditional Irish Music Pub


De potato famine


The Chieftains


The Dubliners


Tannahill Weavers


Johnny & Phil Cunningham