Home Over mij Instrument Muziek Bands Lessen Foto's Links Contact Humor

Traditionele Ierse/Schotse muziek op piano-accordeon

Inleiding
Eigenlijk is dit een beetje de kern van deze website. Over dit onderwerp wilde ik het n en ander kwijt, maar toen kwamen er zoveel andere dingen bij me op, dat deze website ietwat meer uitgebreid is geworden dan de bedoeling. Maar goed, ik wou met dit onderdeel graag beginnen met enkele technische opmerkingen over het spelen van Ierse muziek op piano-accordeon. Dit onderdeel zal worden bijgestaan door de de pagina met geluids-/en beeldfragmenten, waarop de verschillende technieken ook te horen en te zien zullen zijn. Vervolgens zal ik nog wat verder ingaan over de 'plek' en het imago van de piano-accordeon binnen de Schotse/Ierse muziek.

Het spelen van Schotse/Ierse traditionele muziek op piano-accordeon
Binnen de Ierse muziek wordt veelvuldig gebruik gemaakt van de piano. Vaak door 'Ceili'-bands (dansbands) omdat die een sterke akkoordbegeleiding nodig hebben. Men speelt dan ook op piano niet de melodie mee. Dat gebeurt op piano-accordeon wel, omdat je hier de mogelijkheid hebt om de gehele begeleiding met de linkerhand te doen en dus heb je de rechter over voor de melodie. Daar zit hem nu juist ook de moeilijkheid. Omdat Ierse muziek vaak nogal van hoog naar laag springt, moet je een behoorlijk ontwikkelde rechterhand hebben wil je het op snelheid bij kunnen houden. Er zijn een aantal vaardigheden hier die van belang zijn:

1: je moet vingervlug zijn.
2: je moet goed zijn in het omgaan met vingerzettingen waarbij je vaak moet overpakken en je vingers flink moet spreiden.
3: je moet goed kunnen mikken (want soms is er geen goede vingerzetting mogelijk, en moet je wel gaan 'springen').

Ik wil overigens helemaal niet beweren dat deze vaardigheden alleen voor Ierse/Schotse muziek nodig zijn, maar ze zijn in elk geval ook van groot belang voor deze muziekstijl. Ierse muziek is ontstaan op een specifiek aantal instrumenten, zoals violen, whistles en trekzakken. Dit merk je aan de muziek. Sommige tunes liggen heel makkelijk op whistle bijvoorbeeld, maar heel rot op een ander instrument. Een piano-accordeon komt niet van oorsprong veel voor in de Ierse/Schotse muziek en er is dus ook maar weinig echt voor geschreven. Als je bijvoorbeeld op een whistle een octaaf hoger wilt, hoef je alleen even harder te blazen. Op een piano-accordeon moet je hiervoor vaak enorme sprongen maken. En als dit op een flink tempo moet, komt er behoorlijk wat vinger-acrobatiek bij kijken...

Als je deze techniek en snelheid eenmaal wat onder de knie hebt, kan je beginnen met het aanleren van de ornamentatie (voorslagen, dubbelslagen, triolen, e.d.). Deze ornamentatie mkt de Ierse/Schotse muziek. Er is overigens ook een reden waarom er zoveel ornamentatie in deze muzieksoort zit. Voor veel instrumenten, met name voor fluiten, whistles en uilleann pipes, is het niet makkelijk om veel met dynamiek te doen. Een uilleann pipes (Ierse doedelzak) of een highland pipes (Schotse doedelzak) bijvoorbeeld, zijn er zo op gebouwd dat de rieten, die het geluid moeten maken, een constante luchtstroom tegemoet kunnen zien. Bij een whistle geldt, dat als je harder gaat blazen, dat je dan niet harder gaat spelen, maar wel een octaaf hoger. Ook niet de bedoeling dus...

Nu is Ierse/Schotse traditionele folk meestal dansmuziek. En wat natuurlijk erg belangrijk is bij dansen, zijn de accenten. Hoe maak je echter accenten als je moeilijk iets met de dynamiek (hard en zacht) kunt doen? Dat doe je dus met die ornamentatie. Deze ornamentatie kan bestaan uit de zogenaamde 'rolls', 'cuts' en 'triplets'. Dit zijn de meest voorkomende. Verder zijn er nog speciale ornamentaties voor pipers, zoals 'crans' bijvoorbeeld, maar hier ga ik verder niet op in. Een piano-accordeon kan namelijk wl gebruik maken van dynamiek en heeft het dus iets makkelijk met het accenten leggen.

Om meer uitgebreid hierop in te kunnen gaan, zijn voorbeelden in beeld en geluid nodig. Ga daarvoor dus hiernaartoe of lees nog even door over het imago van de accordeon hieronder (erg interessant, maar wel een beetje verdrietig).

Slecht nieuws
Zoals op verschillende plekken op de site is te lezen, is het niet gemakkelijk om les op piano-accordeon in de Ierse/Schotse traditie te krijgen. Maar wat is daarvan nu de reden? Laat ik maar meteen met het slechte nieuws beginnen: heel veel mensen beschouwen piano-accordeon niet als een traditioneel intrument in de Ierse/Schotse traditie en sterker nog, eigenlijk vinden ze het er berhaupt geen geschikt instrument voor. Volgens een stukje de 'Waltons Guide to Irish Music', is de piano-accordeon een minderwaardig instrument, gespeeld door mensen die eigenlijk geen muziek kunnen maken. Pfoe. Dat is even slikken (tenminste, dat vond ik toen ik het voor het eerst las). Deze 'guide' is echter niet de enige plek waar je dit soort meningen tegenkomt. Ook op websites zoals The Session, staan soms discussies (zoals deze) waar je als piano-accordeonist niet blij van wordt. Waarom is dit zo? Ik ga hiervoor een verklaring proberen te geven, maar dit is zoals ik het zie... Daar gaat ie dan.

Verklaring(?)
In Nederland, maar ook in andere West-Europese landen, wordt de piano-accordeon gezien als een instrument van het 'volk' in de negatieve zin van het woord. Het plebs. Het proletariaat. Frans Bauer-muziek (no offense). De Ierse en Schotse traditionele muziek zijn lange tijd in de hoek gedrukt van muziek waar je als een beetje ontwikkeld iemand eigenlijk niet naar luistert. In de loop van de jaren zijn vele bands opgestaan die hier met veel moeite en doorzettingsvermogen een eind aan hebben gemaakt. En dan komen die piano-accordeonisten het weer verpesten...

In de Ierse muziek heb je namelijk ook 'Frans Bauers' en die maken net als de onze ook veelvuldig gebruik van synthesi... oh, sorry... piano-accordeons. Liefst met een enorme zweving in de dubbelkorige registers. Nee, neem dan de trekzak: klein maar fijn. Met zijn bijna gelijkgestemde tweekorige registers, maakt die een subtiel geluid. Bovendien is het niet zo'n groot en ingewikkeld ding en het ziet het er op de n of andere manier veel authentieker uit.

Echter, beide instrumenten zijn rond 1850 ontwikkeld, dus de n is zeker niet authentieker dan de ander. Ook kan je beide soorten instrumenten op een hele 'zweverige' manier stemmen of op een hele 'strakke'. De instrumenten waar ik op speel zijn redelijk strak gestemd, waardoor er nog wel een beetje zweving in de dubbelkorige registers zit. Ze noemen dit ook wel een 'Ierse' manier van stemmen. Waarom de trekzak dus zoveel populairder is, heeft voor een deel met een slecht imago van de piano-accordeon te maken en voor een deel omdat de trekzak een handzamer en overzichtelijker instrument is.

Ook in Nederland zie je de gevolgen van deze houding tegenover piano-accordeon. Ga maar eens naar een Iers cursusweekend. Je hebt vrijwel geen kans dat daar een cursus piano-accordeon wordt gegeven. Hiervoor ben ik dan ook helemaal naar Ierland geweest, want in Ierland wordt wel degelijk gebruik gemaakt van de piano-accordeon (niet zoveel als van de trekzak, maar toch). Dit is overigens omgekeerd in Schotland, waar de piano-accordeon wel meer wordt gebruikt.

Nog een verklaring van waarom mensen niet zo enthousiast zijn over piano-accordeons (of accordeons in het algemeen) tijdens sessies, is dat ze nogal kunnen overheersen. En eerlijk is eerlijk, hier moet je als accordeonist ook wel een beetje rekening mee houden. Gebruik bijvoorbeeld niet altijd je linkerhand (akkoorden), als er ook al gitaristen aanwezig zijn. Houd er ook rekening mee dat een fluit of een viool moeilijk boven je uitkomt. Houd je dus af en toe een beetje in, wat soms lastig is, omdat je achter je eigen geluid zit. Hierdoor heb je juist de neiging harder te gaan spelen. Mensen die vervolgens in jouw 'firing-range' zitten, kunnen daar nog wel eens last van hebben, terwijl je jezelf nauwelijks hoort (vooral tijdens een drukke sessie), omdat het geluid van je af gaat. Dat van het volume geldt overigens ook wel voor de uilleann pipes, maar ja, dat is nu eenmaal een erg traditioneel Iers instrument (en heeft daarom een klein streepje voor) en bovendien kn die niet zachter spelen.

Er zit wat dat betreft dus wel een klein nadeel aan de piano-accordeon, maar verder is het een heel mooi, leuk instrument en wel degelijk zeer geschikt om Ierse/Schotse muziek op te spelen (daarom wordt het ook zoveel gedaan). Neem een voorbeeld aan alle grootheden in de Ierse/Schotse scene op piano-accordeon n die op trekzak. Probeer door hun manier van spelen na te doen, toch je eigen stijl te ontwikkelen, zolang het maar 'Iers' klinkt. Het zal je op een piano-accordeon niet lukken om precies zo te klinken als een trekzak, maar dat komt omdat het gewoon een heel ander instrument is met andere mogelijkheden. Een fluit kan ook weer hele andere dingen dan een viool en andersom.

Voorbeelden
Om inspiratie op de doen is het belangrijk naar anderen te kijken en te luisteren. Uiteindelijk is dit de traditionele manier om folk te leren spelen. Hiervoor heb ik een aparte pagina ingericht, met allerlei multimedia-voorbeelden. Klik daarvoor op deze link.



<<< TERUG naar MENU

Tijdens Koninginnedag op de Vismarkt in Groningen


Alan Kelly met zijn broer


Gerry Murray, waar ik wel eens les van heb gehad, speelt hier op mijn accordeon


Een van oorsprong Britse accordeoniste die erg mooi Ierse tunes speelt


Ceili bands hebben vaak piano-accordeons in hun bezetting